De overlast op de kermis in Heerhugowaard van afgelopen weekend staat niet op zichzelf. Al jaren duiken berichten op over vechtpartijen, vernielingen en vuurwerk rond kermissen. Toch is dat fenomeen veel ouder dan veel mensen denken, zegt kermiskenner Karel Loeff.
Tijdens de onrust op vrijdagavond op de kermis in Heerhugowaard raakte iemand gewond bij een vechtpartij. De dag erna werd er op sociale media opgeroepen tot rellen. Burgemeester Maarten Poorter besloot daarop direct dat het terrein een veiligheidsrisicogebied moest worden. In de nacht van zaterdag op zondag kon er daardoor preventief gefouilleerd worden door de politie.
Spanningen en geweld horen al eeuwen bij de kermis, weet Karel Loeff, directeur van Erfgoedvereniging Heemschut en secretaris van Stichting Kermis Laren. Hij doet al jaren onderzoek naar de geschiedenis van de kermis.
Was er vroeger ook al overlast op de kermis?
"Vroeger was het ook zo, geweld zit van oudsher in de kermistraditie. Er kwamen groepen van verschillende dorpen bij elkaar en die gingen met elkaar op de vuist. Dit ontstond dus als een rivaliteit tussen dorpen. "Ik kom uit het goede dorp en jij uit het slechte."
"Het was het enige evenement voor de arbeidersklasse, ze kwamen er om te ontspannen en te drinken. Het was juist een eer om met een gevechtswond de avond te eindigen."
Wat werd daar vroeger tegen gedaan?
"Er zijn momenten geweest dat ze hebben geprobeerd de kermis af te schaffen. Bijvoorbeeld in Hilversum in 1899. Naar aanleiding van die beslissing is toen een grote gewelddadige volksopstand ontstaan. Het volk hechtte veel waarde aan deze vorm van ontspanning en was het er niet mee eens. Deze kermisoproer is destijds zo gewelddadig verlopen dat er iemand is overleden."
"Na de Tweede Wereldoorlog kwam de welvaart op en dit soort gewelddadige tradities werden minder. Dus verdween dat langzaam van de kermis."
Waarom zien we nu weer problemen?
"Nu is de kermis iets waar jongeren naartoe gaan om relletjes te trappen en te zoeken naar sensatie. Meer uit verveling dan uit dorpse rivaliteit. Soms zijn het bijvoorbeeld jongeren die helemaal niet uit de buurt komen."
"Het geweld op de kermis staat in verband met grotere maatschappelijke ontwikkelingen onder jongeren. Er worden op scholen ook meer vuurwapens en messen gevonden. Het speelt dus niet alleen op de kermis."
"Ook zitten jongeren er sneller op door sociale media. Ze hoeven maar een filmpje te sturen en dan worden er vrienden gebeld en zijn ze sneller ter plekke."
Waarom juist op de kermis?
"Het is een misvatting dat al dit geweld altijd op de kermis gebeurt. Vaak is het namelijk daar omheen of in horecatenten in de buurt. Maar het is wel de kermis die dat aantrekt."
"De kermis is altijd al een gratis evenement geweest, dat betekent dat iedereen naar de kermis kan. Daardoor trekt het een andere doelgroep aan dan betaalde dorpse evenementen. Hierdoor is de drempel lager om het evenement bij te wonen, ook als je alleen voor sensatie komt."
Wat wordt er gedaan om overlast tegen te gaan?
"Er is ook een keerzijde aan het geweld van de jongeren. Je ziet namelijk ook dat dorpse kermissen in Noord-Holland een plek zijn waar jongeren elkaar corrigeren. Mensen kennen elkaar in dit soort dorpen. Dus als mensen door drank bijvoorbeeld op de vuist gaan, corrigeren ze elkaar."
"Vanuit de gemeente wordt er natuurlijk politie en boa’s ingezet en extra maatregelen. Ook wordt er vanuit de kermissen zelf vaak steeds meer gehandhaafd. Er worden hekken neergezet en beveiliging ingezet. Op de Kermis op het Malieveld in Den Haag mogen de kermisondernemers zelf direct boetes uitdelen."